Odmowa prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki sprawowanej nad osoba, której niepełnosprawność powstała po 18 roku życia w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. do sygn. akt K 38/13
Częstym
problem, z jakim borykają się beneficjenci darmowego poradnictwa obywatelskiego-
jest otrzymywanie ( pomimo orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o
niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003
roku o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia
2012 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych
ustaw z przepisami art. 2 i art. 32 ust. 1 w związku z art. 69 Konstytucja
RP) decyzji odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu
rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki
sprawowanej nad osobą u której niepełnosprawność powstała po 18 roku życia.
art. 17 Ustawy o świadczeniach rodzinnych a w
szczególności ust. 1 i 5
1. Świadczenie
pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
przysługuje:
1) matce
albo ojcu,
2) opiekunowi
faktycznemu dziecka,
3) osobie
będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca
2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym
osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. –
Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o
znacznym stopniu niepełnosprawności
– jeżeli nie podejmują lub
rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki
nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności
albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności
stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie
ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego
współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia,
rehabilitacji i edukacji.
5. Świadczenie
pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
- osoba sprawująca opiekę:
a) 30 ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu
śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i
innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego,
nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego,
świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego,
o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu
uzupełniającym,
b) ma
ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego
lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o
ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba
wymagająca opieki:
a) pozostaje
w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o
znacznym stopniu niepełnosprawności,
b) została
umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej
spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością
kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową
opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu
wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki
przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na
osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej
emerytury;
4) (uchylony);
5) na
osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o
którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do
świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w
ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla
opiekunów;
6) na
osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na
pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów
zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym
stanowią inaczej.
6. Zarejestrowanie
w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu
bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.
Organy administracji powołując się na te przesłanki jednocześnie wskazują na
znajomość wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku
sygn.akt K 38/13, w którym to stwierdzono,
że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim
różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad
osoba niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie
ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32
ust.1 Konstytucji RP.
Uzasadniając decyzję odmowną organy
administracji podkreślają, że Wyrok Trybunału nie oznacza usunięcia kryterium, o którym mowa w art. 17
ustawy, z ustawy.
Zdaniem organów wyrok Trybunału Konstytucyjnego
nie kreuje nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób
niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po
okresie dzieciństwa. Organ wskazuje w swojej decyzji, że wykonanie wyroku
Trybunału wymaga podjęcia niezbędnych oraz niezwłocznych działań ustawodawczych
prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób
niepełnosprawnych . Dalej wywodzi, że Trybunał Konstytucyjny nie eliminuje z
obrotu prawnego przesłanki o której mowa w art. 17 ust.1b ustawy o
świadczeniach rodzinnych, a więc nie deroguje tego przepisu. Wskazuje się, że wykonanie wyroku Trybunału
wymaga podjęcia niezbędnych oraz niezwłocznych działań ustawodawczych
prowadzących do równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.
Na tej podstawie organy
administracji samorządowej często odmawiają przyznania prawa do świadczenia
pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej z
tytułu opieki sprawowanej nad osoba, której niepełnosprawność powstała po 18
roku życia.
Kwestię ta rozstrzygał ostatnio Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w
wyroku z dnia 9 kwietnia 2019 r. do sygn.akt III SA/Kr 169/19. Wskazuje on tam
na wadliwość stanowiska organów administracji samorządowej w przedmiocie do
skutków prawnych orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego
„Nie było i nie jest dopuszczalne wydanie
decyzji administracyjnej na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b
ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, albowiem z uwagi na wejście w
życie od dnia 23 października 2014 r. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z
dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 art. 17 ust. 1b nie może być
stosowany w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego
osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią
wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania
niepełnosprawności”.
W swoim uzasadnieniu Wojewódzki Sąd
Administracyjny wskazuje, że „treść Konstytucji RP jednoznacznie zobowiązuje
więc organy administracyjne do bezwzględnego stosowania orzeczeń Trybunału
Konstytucyjnego, w tym wypadku bezwzględnego stosowania przytoczonego wyżej
orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt
K 38/13, obowiązującego od dnia 23 października 2014 r. Sąd podkreśla, że
zgodnie z przytoczoną treścią Konstytucji RP, obowiązek stosowania dotyczy
orzeczenia TK w rozumieniu rozstrzygnięcia, sentencji wyroku Trybunału
Konstytucyjnego, a nie uzasadnienia tego orzeczenia”.
Dla organów administracyjnych
istotnym jest to, że:
– po pierwsze: nie jest
dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia
Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie
normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP, co oznacza, że
w niniejszej sprawie nie było i nie jest dopuszczalne wydanie decyzji
administracyjnej na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b ustawy o
świadczeniach rodzinnych, albowiem z uwagi na wejście w życie od dnia 23
października 2014 r. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21
października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 art. 17 ust. 1b nie może być stosowany
w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących
opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w
tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności;
– po drugie: uzasadnienie nie
stanowi treści rozstrzygnięcia, jak również nie zastępuje go, a jedynie zawiera
argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, dlatego brak jest
podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie
rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze należy
zachęcać strony do składania odwołań od decyzji organów administracji w
przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z
zatrudniania lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki sprawowanej nad osoba,
której niepełnosprawność powstała po 18 roku życia.
Adwokat Monika Piękoś