Świadczenia niepieniężne z pomocy społecznej dla osób starszych
Osobom starszym, które
potrzebują pomocy w wykonywaniu codziennych czynności, przysługują następujące
świadczenia niepieniężne z pomocy społecznej:
- usługi
opiekuńcze w miejscu zamieszkania, w ośrodkach wsparcia oraz w rodzinnych
domach pomocy; - specjalistyczne
usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania oraz w ośrodkach wsparcia; - mieszkanie
chronione; - pobyt
i usługi w domu pomocy społecznej.
Usługi
opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze przysługują osobom samotnym, które z
powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymagają pomocy innych osób, której
to pozostają pozbawione. Usługi te mogą być również przyznane na rzecz osoby
posiadającej rodzinę, jeżeli bliscy nie są w stanie takiej pomocy zapewnić.
Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych,
opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę
możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Specjalistyczne usługi opiekuńcze
obejmują zaś usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju
schorzenia lub niepełnosprawności i są one świadczone przez osoby ze
specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Ośrodek pomocy społecznej określa
zakres, okres i miejsce świadczenia usług w decyzji przyznającej usługi.
Usługi opiekuńcze mogą być
świadczone w miejscu zamieszkania, w ośrodkach wsparcia oraz w rodzinnych domach
pomocy, zaś specjalistyczne usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania oraz w
ośrodkach wsparcia. Ośrodek wsparcia
jest co do zasady jednostką dziennego pobytu, niemniej jednak mogą być w nim prowadzone
miejsca całodobowe okresowego pobytu.
W przypadku braku możliwości
zapewnienia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania osoby wymagającej opieki,
istnieje możliwość skorzystania z usług opiekuńczych i bytowych w formie rodzinnego domu pomocy, który jest
jednostką świadczącą całodobowe usługi opiekuńcze i bytowe. Jeżeli osoba
wymagająca wsparcia w funkcjonowaniu w codziennym życiu nie wymaga zaś usług
świadczonych całodobowo, może starać się o przyznanie wsparcia w mieszkaniu chronionym, w którym zapewniane
są usługi bytowe oraz pomoc w wykonywaniu czynności niezbędnych w życiu
codziennym i realizacji kontaktów społecznych, mające na celu utrzymanie lub
rozwijanie samodzielności osoby wymagającej wsparcia na poziomie jej
psychofizycznych możliwości.
Osoba ubiegająca się o
wyszczególnione wyżej świadczenia nie
musi spełniać obowiązującego kryterium dochodowego, niemniej jednak jego
przekroczenie będzie miało znaczenie w kontekście ustalania odpłatności za
świadczone usługi. Przekroczenie kryterium dochodowego wiąże się bowiem z obowiązkiem
częściowego lub całościowego zwrotu wydatków poniesionych na rzeczone usługi.
Obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej
spoczywa na osobie i rodzinie korzystającej ze świadczeń, a także na
spadkobiercy osoby, która ze świadczeń korzystała. Aktualne na dzień sporządzenia niniejszego
artykułu kryterium dochodowe wynosi 701 złotych dla osoby samotnie
gospodarującej, zaś 528 złotych dla osoby w rodzinie. Rodziną w rozumieniu
ustawy o pomocy społecznej są osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające
w faktycznym związku, które wspólnie zamieszkują i gospodarują. W przypadku
osoby pozostającej w rodzinie, brany pod uwagę jest nie tylko dochód tej osoby,
ale również dochód pozostałych członków rodziny. I tak, dochód osoby
ubiegającej się o świadczenie jest ustalany w oparciu o sumę miesięcznych
dochodów osób w rodzinie, podzieloną przez liczbę tych osób.
Jeżeli senior nie jest w stanie
samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu i nie istnieje możliwość
zapewnienia mu pomocy w formie usług opiekuńczych, można ubiegać się o
umieszczenie takiej osoby w domu pomocy
społecznej lub, w przypadku osób wymagających wzmożonej opieki medycznej,
do zakładu opiekuńczo – leczniczego lub
zakładu pielęgnacyjno – opiekuńczego, przy czym niezbędnym jest pozyskanie
zgody osoby wymagającej opieki lub jej przedstawiciela ustawowego na
umieszczenie w placówce. Jeżeli nie jest to możliwe, istnieje również możliwość
przymusowego umieszczenia osoby potrzebującej opieki w domu pomocy społecznej
na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego.
Domy pomocy społecznej, zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, świadczą
usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i edukacyjne na poziomie obowiązującego
standardu, których zakres i forma wynika z indywidualnych potrzeb osoby
wymagającej opieki. Usługi są świadczone przy poszanowaniu wolności,
intymności, godności i poczucia bezpieczeństwa mieszkańców domu pomocy
społecznej oraz stopnia ich fizycznej i psychicznej sprawności. Domy pomocy
społecznej mogą również świadczyć usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi
opiekuńcze dla osób w nim niezamieszkujących. Osoba wymagająca opieki kierowana
jest do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego co do zasady
jak najbliżej miejsca jej zamieszkania. Jeżeli jednak przewidywany termin na
umieszczenie w konkretnym DPS wynosi ponad 3 miesiące, osoba może zawnioskować
o skierowanie jej do innego domu pomocy społecznej, w którym obowiązuje krótszy
czas oczekiwania.
Pobyt w domu pomocy społecznej jest
odpłatnym świadczeniem z pomocy społecznej, zaś odpłatność jest ustalana do
wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Do ponoszenia
opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w pierwszej kolejności zobowiązana jest
osoba umieszczona w DPS. Za jej zgodą, opłata może być potrącana z jej emerytury,
renty lub uzyskiwanego zasiłku stałego. Jeżeli nie jest ona w stanie ponieść
tych kosztów, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej
kolejności na zstępnych (dzieci, wnuki itd.), w dalszej kolejności na wstępnych
(rodzice, dziadkowie itd.), a w ostatniej kolejności na gminie, z której osoba
została skierowana do DPS. Opłaty za pobyt mogą być również uiszczane przez
inne, wyżej niewymienione osoby. W szczególnie uzasadnionych przypadkach można
starać się o całkowite lub częściowe zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty
za pobyt w DPS.
W celu uzyskania któregokolwiek
z wyżej wymienionych świadczeń, należy zwrócić się z odpowiednim wnioskiem do
ośrodka pomocy społecznej, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej
się o świadczenie. Wniosek może złożyć osoba zainteresowana, jej przedstawiciel
ustawowy lub inna osoba, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela
ustawowego. Świadczenia te przyznawane są w formie decyzji administracyjnej, po
przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym w przypadku
ubiegania się o umieszczenie w domu pomocy społecznej, w pierwszej kolejności
wydawana jest decyzja w sprawie skierowania do DPS, a następnie decyzja o
umieszczeniu w DPS.
Aplikant radcowski Martyna Kocurek