Prawa i obowiązki pracowników w ramach stosunku pracy

Osoby korzystające z
punktów bezpłatnych porad prawnych oraz bezpłatnych punktów obywatelskich
kierują swoje zapytania dotyczące udzielenie im porad oraz wyjaśnienia jakie
prawa przysługują pracownikom oraz pracodawcom z zakresu łączącego ich stosunku
pracy. Dlatego w związku z tym problemem należy pokrótce wyjaśnić prawa z
jakich korzystają te dwie strony w ramach prawa pracy.

Relacja między pracodawcą a pracownikiem jest specyficzna i
trudno porównać ją z jakąkolwiek inną. W wielu zakładach pracy największy
nacisk kładzie się na obowiązki osoby zatrudnionej u danego pracodawcy.
Niestety, często zdarza się, że po prostu pracownicy nie znają swoich praw, a
często muszą zmagać się ze swoim ,, szefem’’ celem wywalczenia przez siebie
swoich uprawnień, co wiąże się z tym, że pracownicy nie wiedzą jak się bronić
przed w ich mniemaniu silniejszym podmiotem jakim jest pracodawca. Dlatego z
tych względów warto jest  uzupełnić tę
wiedzę by w razie konieczności móc ją wykorzystać celem wywalczenia swoich praw
w konflikcie z pracodawcą.

 Do podstawowych
obowiązków pracownika w ramach łączącego go stosunku pracy jest sumienne i
staranne wykonywanie swojej pracy oraz stosowanie się do poleceń przełożonych,
jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę. W
szczególności pracownik musi przestrzegać czasu pracy ustalonego w zakładzie
pracy; przestrzegać regulaminu pracy i ustalonego w zakładzie pracy porządku;
przestrzegać przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także
przepisów przeciwpożarowych; dbać o dobro zakładu pracy, chronić jego mienie
oraz zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić
pracodawcę na szkodę; przestrzegać tajemnicy określonej w odrębnych przepisach,
a także przestrzegać w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego. Pracownik
ma również różne prawa. Jego zadaniem jest wykonywanie wyłącznie obowiązków
określonych w podpisanej przez obie strony umowie o pracę a  pracodawca nie może dowolnie określać jego
zadań. Wysokość wynagrodzenia, które pracownik otrzymuje za wykonywanie swoich
obowiązków, jest określona w umowie, jednak musi ona być godziwa. Co to
oznacza? Minimalna wysokość wynagrodzenia określona jest ustawowo (i może
ulegać zmianom z roku na rok). Oprócz tego jeżeli dana osoba wykonuje pracę takiego
samego rodzaju lub na takim samym stanowisku co inny pracownik, to
wynagrodzenie obydwojga w takich sytuacjach musi być równe. Ponadto jego
wysokość musi być zgodna z rodzajem wykonywanej pracy i kwalifikacjami
wymaganym przy jej wykonywaniu, a także uwzględniać ilość i jakość świadczonej
pracy. Pracodawca może zaś dokonywać potrąceń z wynagrodzenia podwładnych tylko
w granicach przewidzianych prawem. Podstawowym prawem pracownika jest też prawo
do wypoczynku. Czas pracy (czyli czas, w którym pracownik pozostaje do
dyspozycji pracodawcy) nie ma prawa przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin w
przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w okresie rozliczeniowym
nieprzekraczającym 4 miesięcy. Wliczając w to nadgodziny, tygodniowo czas pracy
nie może przekroczyć 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym, a w każdym
tygodniu pracownikowi przysługuje minimalnie 35 godzin nieprzerwanego
odpoczynku, obejmującego co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku na
dobę. W przypadku zatrudnienia w oparciu o umowę o pracę w każdym roku
pracownik może skorzystać z nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego,
który wynosi 20 dni (jeśli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat) lub 26
dni (gdy pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat).  Pracodawcę obowiązuje zakaz dyskryminacji np.
ze względu na płeć, rasę, wyznawaną religię, narodowość, wiek, orientację
seksualną czy poglądy, a także zatrudnienie ze względu na czas określony lub
nieokreślony czy pełny lub niepełny wymiar czasu pracy. Zasada ta wiąże się z tym,
iż pracodawca musi traktować równo wszystkich pracowników w zakresie:
nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania, a
także dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych.

W przypadku nieprawidłowego traktowania pracowników,
pracodawcy grozi kara grzywny. Może ją otrzymać np. w sytuacji, gdy: zawrze z
pracownikiem umowę cywilnoprawną w momencie, w którym powinna zostać zawarta
umowa o pracę; nie potwierdzi na piśmie zawartej z pracownikiem umowy o
pracę;  stosuje wobec pracowników kary inne niż przewidziane w przepisach
o odpowiedzialności porządkowej pracowników; wypowie lub rozwiąże z
pracownikiem stosunek pracy bez wypowiedzenia, rażąco naruszając w ten sposób
przepisy prawa pracy; naruszy przepisy o czasie pracy, o uprawnieniach
pracowników związanych z rodzicielstwem i zatrudnianiu młodocianych; nie
prowadzi dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy, akt osobowych
pracowników lub pozostawia je w warunkach grożących uszkodzeniem lub zniszczeniem.
Ponadto warto zaznaczyć, że pracodawca ma obowiązek zapewniać swoim pracownikom
higieniczne i bezpieczne warunki wykonywania obowiązków.

Adwokat Magdalena Adamczyk