Zmiany przepisów w postępowaniu cywilnym sądowym wprowadzone ustawą nowelizującą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy-kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw. Wybrane uwagi praktyczne dotyczące szybkości procesu

Ustawą nowelizującą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych
ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1469) zostały wprowadzone istotne zmiany m.in.
w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964
r. nr 43 poz. 296 z późn. zm.). Poznanie i prawidłowe stosowanie nowych przepisów
procedury cywilnej może mieć duże znaczenie w prawidłowym i skutecznym dochodzeniu
roszczeń w procesie. Niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie najważniejszych
zmian dotyczących inicjowania procesu cywilnego z punktu widzenia zapewnienia
bezpieczeństwa prawnego beneficjentów nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego
poradnictwa obywatelskiego.

Zgodnie z art. 1 w zw. z art. 17 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania
cywilnego oraz niektórych innych ustaw nowelizującej nowo obowiązujące
przepisy w zakresie postępowania sądowego cywilnego co do zasady weszły w życie
z dniem 7 listopada 2019 r. Celem wprowadzonych zmian w tym zakresie było m.in.
przyspieszenie postępowania sądowego oraz jak najszybsze rozpoznawanie spraw przez
sąd, co w ostatnich latach stanowi istotny problem dla stron postępowania
dążących zazwyczaj do jak najszybszego uzyskania rozstrzygnięcia sporu przed sądem.

Jedna z istotnych zmian dotyczy szybkości postępowania na etapie inicjowania
postępowania rozpoznawczego w procesie. Zgodnie z art. 206 Kodeksu postępowania cywilnego przewodniczący
i sąd podejmują czynności w sprawie tak, aby przebiegły zgodnie z planem
rozprawy, a jeżeli planu nie sporządzono – w najwcześniejszych możliwych
terminach. Przy czym przewodniczący wyznacza terminy posiedzeń w sprawie
zgodnie z planem rozprawy, a jeżeli planu nie sporządzono – najwcześniejsze
możliwe terminy. Nowo powołana instytucja planu rozprawy została uregulowana w art.
208 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.
Zgodnie z tym przepisem w oparciu o plan rozprawy przewodniczący wydaje
zarządzenia mające na celu przygotowanie rozprawy, w szczególności poprzez:
wezwanie strony do stawienia się na rozprawę osobiście lub przez
pełnomocnika, zażądanie od państwowej
jednostki organizacyjnej lub jednostki organizacyjnej samorządu terytorialnego
znajdujących się u niej dowodów, jeżeli strona sama dowodów tych otrzymać nie
może, wezwanie na rozprawę wskazanych przez strony świadków lub biegłych,
zarządzenie przedstawienia przedmiotów oględzin lub dokumentów, w szczególności
ksiąg i planów (przy czym przewodniczący składu może zarządzić oględziny
jeszcze przed rozprawą – art. 208 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego).

Należy podkreślić, że ustawodawca
w zakresie szybkości postępowania znacznie wzmocnił pozycję procesową przewodniczącego
składu orzekającego (sądu). Został w związku z tym wprowadzony nowy przepis
art. 206¹ Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z nim sąd przygotowuje
rozprawę tak, aby nie było przeszkód do rozstrzygnięcia sprawy już na pierwszym
posiedzeniu wyznaczonym na rozprawę. Natomiast więcej posiedzeń niż jedno
wyznacza się wyjątkowo tylko w razie konieczności, zwłaszcza gdy
przeprowadzenie wszystkich dowodów na jednym posiedzeniu nie jest możliwe. W
takim przypadku posiedzenia powinny odbywać się w kolejnych dniach, a jeżeli
nie jest to możliwe – tak, aby upływ czasu pomiędzy kolejnymi posiedzeniami nie
był nadmierny.

Przedstawione powyżej przepisy
dotyczące szybkości postępowania cywilnego stanowią istotną zmianę i novum w polskim procesie cywilnym.
Upodobniają po części w tym zakresie polską procedurę cywilną z procedurą
istniejącą w anglosaskim systemie prawnym. Wprowadzone zmiany przepisów mają
służyć istotnemu przyspieszeniu rozpoznawania spraw cywilnych przed sądem. Czy
przyniosą one zamierzone i zakładane przez ustawodawcę w tym zakresie cele,
najbliższe miesiące i lata pokażą. Na pewno nowo wprowadzone przepisy budzą
nadzieje na istotne przyspieszenia rozpoznawania przed sądem spraw cywilnych,
na etapie postępowania w pierwszej instancji sądowej.

Adw. Owidiusz Mazurkiewicz