Rozwód, a separacja

Dosyć często małżonkowie decydując się na rozstanie zastanawiają się co
wybrać, o co wnosić przed Sądem: separacja czy rozwód?

Z punktu
widzenia przepisów prawa zasadnicza różnica pomiędzy rozwodem, a separacją
sprowadza się do skutku jaki powstaje w wyniku zapadłego orzeczenia tj. rozwód
skutkuje całkowitym ustaniem małżeństwa Stron. Z kolei prawomocne orzeczenie
separacji oznacza, iż małżeństwo Stron istnieje nadal. Wobec powyższego małżonek pozostający w separacji nie
może ponownie zawrzeć związku małżeńskiego. Tym samym zmiana
nazwiska możliwa jest tylko w przypadku orzeczenia rozwodu.

Różne są
również przesłanki orzeczenia przez Sąd rozwodu i separacji. Zgodnie z kodeksem
rodzinnym i opiekuńczym  przesłanką
rozwodu jest zupełny i trwały rozkład pożycia. Przy żądaniu separacji
wystarczającym jest wykazanie przesłanki zupełności rozkładu pożycia małżonków.
W tym miejscu należy wskazać, że na pożycie małżeńskie składa się więź: duchowa
(miłość, czułość, zaangażowanie itp.), fizyczna (intymność) oraz gospodarcza
(rozumiana jako wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego). O całkowitym/zupełnym
rozkładzie pożycia małżeńskiego możemy mówić, gdy doszło do rozpadu wszystkich
wyżej wskazanych więzi. W przypadku rozwodu należy dodatkowo udowodnić, iż
rozkład pożycia ma charakter trwały tj. brak jest widoków na naprawę relacji
i nawiązanie pożycia przez małżonków.

Przeszkodą
dla orzeczenia rozwodu/separacji stanowi okoliczność, iż w wyniku orzeczenia miałoby
ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków, albo gdy byłoby to sprzeczne
z zasadami współżycia społecznego. Nadto, w przypadku orzeczenia separacji
małżonkowie obowiązani są do wzajemnej pomocy, jeżeli wymagają tego względy
słuszności. Po orzeczeniu rozwodu z uwagi na ustanie małżeństwa brak jest
takiego obowiązku.

Wspólnym
mianownikiem dla obu instytucji jest z kolei ustanie ustroju wspólności
majątkowej pomiędzy małżonkami (jeżeli
taki oczywiście istniał dotychczas) oraz brak możliwości dziedziczenia
po sobie. Ponieważ orzeczenie separacji nie jest nieodwracalne, na zgodne
żądanie małżonków Sąd orzeka o jej zniesieniu. Z chwilą zniesienia separacji
ustają jej skutki. Nadto, orzeczenie separacji nie stoi na przeszkodzie
możliwości późniejszego ubiegania się o rozwód. 

Podobieństwa
wskazuje zakres orzeczenia Sądu zapadłego w postępowaniu o rozwód czy
separację. W wyroku orzekającym rozwód/separację Sąd zobowiązany jest orzec czy i
który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Zaniechanie powyższego
możliwe jest na zgodny wniosek Stron. W tym miejscu należy wskazać, iż
orzeczenie rozwodu nie jest możliwe jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny
rozkładu pożycia. Nadto, jeżeli jeden z małżonków żąda orzeczenia separacji, a
drugi orzeczenia rozwodu i żądanie to jest uzasadnione, Sąd orzeka rozwód.
Jeżeli jednak orzeczenie rozwodu nie jest dopuszczalne, a żądanie orzeczenia
separacji jest uzasadnione, Sąd orzeka separację.

W obu przypadkach Sąd orzeka o alimentach
na drugiego małżonka (jeżeli istnieją do tego podstawy), o sprawowaniu władzy
rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi i kontaktach rodziców z
dzieckiem, oraz obowiązkach małżonków w zakresie ponoszenia kosztów utrzymania
i wychowania dzieci. Możliwym jest również orzekanie o sposobie korzystania ze
wspólnego mieszkania małżonków, eksmisji jednego z nich, czy też podziale
mieszkania. Wyjątkowo na wiosek jednego z małżonków Sąd może dokonać podziału
majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje
nadmiernej zwłoki w postępowaniu.

Na marginesie należy wskazać, iż w
sprawach o rozwód/separację właściwy jest Sąd okręgowy ostatniego miejsca zamieszkania
małżonków jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania. W braku powyższej podstawy wyłącznie
właściwy jest Sąd okręgowy miejsca zamieszkania strony pozwanej, a gdy tej
podstawy nie ma – Sąd miejsca zamieszkania powoda. Opłata sądowa w sprawach o
rozwód/separację wynosi 600 zł, a sprawa rozstrzygana jest w procesie, gdzie
zapada wyrok. Jeżeli jednak separacja ma być orzeczona na zgodny wniosek
małżonków, w takim wypadku opłata sądowa wynosi 100 zł, a Sąd orzeka postanowieniem
w postępowaniu nieprocesowym (wskazany tryb niemożliwy jest w przypadku
wspólnych małoletnich dzieci małżonków).

Zarówno w sprawie o rozwód jak i
separację Sąd może skierować strony do mediacji celem załatwienia spraw
spornych na drodze porozumienia (np. kwestia zaspokajania potrzeb
rodziny/alimenty, władza rodzicielska, kontakty z dziećmi itp.).

Ponieważ orzeczenie rozwodu czy
separacji pociąga za sobą szereg konsekwencji prawnych, decyzja ta powinna być
starannie przemyślana Nie tylko zaleca się konsultację z prawnikiem w celu
uzyskania porady prawnej, ale przede wszystkim należy zadać sobie pytanie czy małżonkowie
widzą możliwość i chęć kontynuowania wspólnego życia w przyszłości…

radca
prawny

 Zuzanna Kowol-Socha