Uprawnienia pokrzywdzonego w postępowaniu karnym

Niestety często się
zdarza, że pokrzywdzeni przestępstwem, mimo otrzymania formularza praw
pokrzywdzonych, nie wiedzą jakie przysługują im uprawnienia.

Przede wszystkim, jeżeli
taka osoba czuje się bezradna a nie stać ja na odpłatną pomoc prawną, może złożyć
wniosek o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu – i to już na etapie
postępowania przygotowawczego.

Należy pamiętać, że w
postępowaniu przygotowawczym czyli poprzedzającym złożenie aktu oskarżenia
pokrzywdzony również jest stroną postępowania w związku z czym ma prawo:

1. do korzystania z
pomocy wybranego przez siebie pełnomocnika, którym może być adwokat lub radca prawny.
Przy czym nie można mieć więcej niż trzech pełnomocników jednocześnie,

2. do bezpłatnej pomocy
tłumacza, przy przesłuchaniu lub zapoznaniu z treścią dowodu, jeżeli
pokrzywdzony nie mówi po polsku, a także – w razie potrzeby – jeżeli jest on
głuchy lub niemy (art. 204 § 1 i 2)

3. do złożenia zażalenia
na postanowienie o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania (śledztwa lub dochodzenia)
oraz złożenia zażalenia na bezczynność organu, jeżeli w ciągu 6 tygodni od
złożenia przez pokrzywdzonego zawiadomienia o przestępstwie nie został on
powiadomiony o wszczęciu albo odmowie wszczęcia śledztwa lub dochodzenia,

4. do składania wniosków
o dokonanie czynności śledztwa lub dochodzenia, np. o przesłuchanie świadka, uzyskanie
dokumentu, dopuszczenie opinii biegłego

5. do udziału w
czynnościach postępowania przeprowadzanych na wniosek pokrzywdzonego oraz w
czynnościach, których nie będzie można powtórzyć na rozprawie, np. w
przesłuchaniu świadka. W czynnościach tych może również uczestniczyć
pełnomocnik pokrzywdzonego. Odmowa udziału w czynnościach może nastąpić
wyłącznie ze względu  na dobro
postepowania przygotowawczego

6. do udziału w przesłuchaniu
biegłego oraz prawo do zapoznania się z jego pisemną opinią

7. dostępu do akt sprawy,
w tym do przeglądania akt oraz samodzielnego sporządzania z nich odpisów i
kopii. Pokrzywdzony może też odpłatnie uzyskać odpisy i kopie z akt sprawy.
Przy czym organ postępowania możne odmówić dostępu do akt ze względu na ważny
interes państwa lub dobro postępowania

8. do złożenia wniosku o
uzupełnienie śledztwa lub dochodzenia. Wniosek należy złożyć w terminie 3 dni
od daty końcowego zaznajomienia podejrzanego z materiałami postępowania (art.
321 § 5).

Co istotne na etapie
postępowania przygotowawczego pokrzywdzony nie może składać zażalenia na
postanowienie o uchyleniu tymczasowego aresztowania wobec podejrzanego.
Sytuacja ta zmienia się w momencie wniesienia aktu oskarżenia do sądu. Wówczas
to do czasu otwarcia przewodu sądowego może złożyć oświadczenie, że będzie
działał w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Co to oznacza ? To że będzie on
działał jako strona obok prokuratora ( oskarżyciel publiczny ) lub zamiast
niego. Istotne jest zachowanie terminu do złożenia oświadczenia albowiem jego
niezachowanie będzie skutkowało tym, że takie uprawnienie nie zostanie mu
przyznane.

Jako oskarżyciel
posiłkowy, pokrzywdzony, może zaskarżać decyzje sądu, składać wnioski dowodowe
a co więcej zaskarżać orzeczenia kończące postepowanie w sprawie.

Na co uczulać
pokrzywdzonych korzystających z porad obywatelskich ? Przede wszystkim na to,
aby zachowali termin do złożenia oświadczenia o działaniu w charakterze
oskarżyciela posiłkowego albowiem niestety często zdarza się, że oczekują iż
sąd ich o to zapyta lub takie oświadczanie zostanie złożone  przez oskarżyciela publicznego. 

Adwokat Monika
Piękoś