Pełnomocnictwo

Pełnomocnictwo jest obok
przedstawicielstwa jedną z dwóch możliwości działania za określoną osobę,
przewidzianą przez część ogólną Kodeksu Cywilnego.

Udzielenie pełnomocnictwa jest czynnością
prawną, która polega na przekazaniu osobie trzeciej umocowania do
reprezentowania udzielającego pełnomocnictwa lub dokonania w jego imieniu
określonej czynności prawnej. Mianem pełnomocnictwa określany jest także
dokument dający pełnomocnikowi umocowanie do działania i w tym znaczeniu
pojęcie to jest o wiele bardziej powszechne. Osoba której udzielono
pełnomocnictwa czyli pełnomocnik, dokonuje czynności prawnej z inną osobą, ale występuje
we własnym imieniu, zaś skutek dokonania takiej czynności dotyczy bezpośrednio
praw i obowiązków mocodawcy, czyli osoby która pełnomocnictwa udzieliła.

Kodeks Cywilny wyróżnia trzy rodzaje
pełnomocnictwa:

●         pełnomocnictwo
ogólne – jest to taki rodzaj pełnomocnictwa, który daje umocowanie do
dokonywania wszelkich czynności prawnych mieszczących się w zakresie tzw. zwykłego
zarządu. Do udzielenia pełnomocnictwa ogólnego, zgodnie z ustawą, wymagane jest
zachowanie formy pisemnej, pod rygorem nieważności.

●         tzw.
pełnomocnictwo rodzajowe –  jest to
pełnomocnictwo do dokonania czynności prawnej przekraczającej zwykły zarząd i
przeważnie w jego treści wskazuje się do czynności prawnych jakiego rodzaju
obejmuje ono umocowanie;

●         pełnomocnictwo
do dokonania poszczególnej czynności.

Należy pamiętać o tym, że jeżeli czynność
prawna do swojej ważności wymaga formy szczególnej (np. formy aktu notarialnego
lub formy z podpisem notarialnie poświadczonym), to pełnomocnictwo do dokonania
takiej czynności prawnej również musi być udzielone w takiej samej formie. Pełnomocnikiem
może być osoba, która posiada przynajmniej ograniczoną zdolność do czynności
prawnych. Możliwe jest zatem ustanowienie pełnomocnikiem osoby, która ma nie
mniej niż 13 lat (pod warunkiem, że nie została całkowicie ubezwłasnowolniona),
lub osoby częściowo ubezwłasnowolnionej. Fakt ograniczenia w zdolności do
czynności prawnych pełnomocnika nie ma wpływu na ważność dokonanej przez niego
czynności prawnej.

Co do zasady pełnomocnictwo może być w
każdym czasie odwołane. Dokonać tego może sam mocodawca, jak również i
pełnomocnik. Mocodawca może jednak zrzec się możliwości odwołania
pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego
podstawą pełnomocnictwa. Umocowanie do działania w imieniu osoby trzeciej wygasa
natomiast automatycznie w momencie śmierci mocodawcy. Uregulowanie to ma swoje
uzasadnienie w tym, że stosunek pełnomocnictwa oparty jest na szczególnym
zaufaniu jakim mocodawca darzy pełnomocnika, a zatem w momencie śmierci
mocodawcy, stosunek ten co do zasady wygasa. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy w
treści umowy postanowiono inaczej, jednakże takie postanowienie musi mieć swoje
uzasadnienie w treści stosunku prawnego będącego podstawą udzielonego pełnomocnictwa.

Zgodnie z brzmieniem art. 106 k.c.,
pełnomocnik, może ustalić dla mocodawcy innych, dalszych pełnomocników (tzw.
substytutów), ale tylko wtedy, gdy uprawnienie takie wynika z treści
pełnomocnictwa lub stosunku prawnego będącego podstawą udzielonego
pełnomocnictwa. Możliwe jest także ustanowienie przez jednego mocodawcę kilku
pełnomocników z takim samym zakresem umocowania. W takiej sytuacji, każdy z
nich może działać samodzielnie, chyba że co innego wynika z treści
pełnomocnictwa.

Na koniec poruszyć należy także istotną
kwestię jaką jest możliwość dokonania czynności prawnej przez pełnomocnika „z
samym sobą”. Zasadą jest brak możliwości dokonywania przez pełnomocnika
czynności, której drugą stroną jest mocodawca, lub czynności w której
pełnomocnik reprezentuje obie strony. Istnieją jednak od tej zasady wyjątki i
będzie to dopuszczalne gdy:

●         co
innego wynika z treści pełnomocnictwa – czyli innymi słowy w treści
pełnomocnictwa wyraźnie zastrzeżono, że upoważnia ono pełnomocnika do
zawierania czynności samemu ze sobą;

●         w
wyniku dokonania takiej czynności prawnej, wyłączona jest możliwość naruszenia
interesów mocodawcy.

Na zakończenie dodać należy, że po wygaśnięciu pełnomocnictwa, pełnomocnik ma obowiązek zwrotu dokumentu pełnomocnictwa. Zgodnie jednak z art. 102 KC może on żądać poświadczonego odpisu pełnomocnictwa, zaś akt wygaśnięcia pełnomocnictwa powinien być na odpisie pełnomocnictwa zaznaczony.

Adwokat Paweł Przybyło